W zaledwie trzydzieści lat, Chinom udało się przeistoczyć z biednego rozwijającego się kraju, do jednej z największych potęgo gospodarczych współczesnego świata. Rozwój gospodarczy szedł w parze z politycznym – z izolującego się państwa wyłonił się kraj o bardzo szerokiej strefie wpływów. Te astronomiczne zmiany komentatorzy określają jako najbardziej znamienne wydarzenie mijającej dekady, - wydarzenie którego doniosłość prześcignęła nawet wojnę w Iraku i ataki terrorystyczne z 11 września.

Jednak w świadomości ludzi zachodu, Chiny są nadal zacofanym krajem, który opiera się jedynie na ciężkim przemyśle i olbrzymich fabrykach zatruwających środowisko.

Taki stan rzeczy zmienił się wiele lat temu. Powoli, ale z determinacją Chiny stały się drugim co do wielkości w świecie producentem wiedzy. Wyprzedza je jedynie Ameryka. Jeśli tendencja się utrzyma, to w okolicach 2020 roku prym w dziedzinie nauki będą wiodły Chiny. Historyczna dominacja naukowa Ameryki Północnej i Europy Zachodniej, zakończy się. Ktoś mógłby powiedzieć, że wróci na swoje miejsce, ponieważ dzieje postępu to w znacznej mierze zdobycze cywilizacji chińskiej.

Dane z Organizacji Współpracy Ekonomicznej i Rozwoju wykazują, że w latach 1995-2006 wydatki Chin na badania naukowe rosły rok rocznie o 18%. Stawia to dziś Chiny na trzeciej pozycji pod tym względem – tuż za USA i Japonią. Podobne przemiany obserwuje się w rozwoju instytucji akademickich. Liczba studentów zwiększyła się w tym czasie aż pięciokrotnie sięgając obecnie 25 milionów. Ilość ośrodków akademickich przekroczyła 1700, z czego ponad 100 należy do tak zwanego „Projektu 211” – elitarnej grupy instytucji, która szkoli osiemdziesiąt procent doktorantów, dwie trzecie magistrantów i jedną trzecią pozostałych adeptów nauki. Grupa ta skupia około 95% kluczowych laboratoriów w państwie i pochłania 70% funduszy przeznaczanych na szkolnictwo wyższe. Przekłada się to bezpośrednio na ilość publikacji, które w świecie nauki świadczą o zaawansowaniu danego kraju. Liczba ta wzrosła z 20000 w 1998 roku do 83000 w 2006, prześcigając tradycyjnych liderów takich jak Japonia, Niemcy i Wielka Brytania. W ubiegłym roku ukazało się 120000 chińskich publikacji – to drugie miejsce po USA z 350000 tekstów naukowych.

Zmienia się również profil badań przeprowadzanych w chińskich ośrodkach. Tradycyjne gałęzie przemysłu wymagają skupienia się nad badaniami w dziedzinach inżynierii i fizyce, oprócz tego Chiny stawiają na nowe technologie. Ponad 10% światowych publikacji dotyczących inżynierii pochodzi właśnie z Państwa Środka. Dochodzi do tego 20% światowych badań nad materiałoznawstwem, gdzie Chiny przewodzą w takich specjalizacjach jak materiały kompozytowe, krystalografia, ceramika i inżynieria metalurgiczna.

Prężnie rozwija się tam również agronomia, która dostarcza narzędzi do skutecznego wyżywienia ponad miliardowej populacji. Niewielkie nakłady na biologię molekularną i nauki bioinżynieryjne również uległy w ostatnim czasie znacznemu zwiększeniu. Już niebawem wpływ chińskich badań na te dziedziny może okazać się przełomowy. Oczywiście można z góry powiedzieć, że ilość chińskich badań wcale nie musi przedstawiać ich faktycznej wartości. Okazuje się jednak, że i pod tym względem możemy być zaskoczeni. Prawie 10% badań przeprowadza się tam wspólnie z zachodnimi partnerami – co świadczy o tym, że instytucje naukowe uznają poziom chińskich kompetencji.

Co to dla nas wszystkich oznacza? Z całą pewnością nie możemy dłużej postrzegać Chin jako zacofanego kraju i musimy uznać, że wkrótce siła ciężkości w świtowym rozwoju przesunie się właśnie tam. Należy więc zadać sobie pytanie, co Unia Europejska i Stany Zjednoczone mogą zrobić, aby aktywnie współpracować z Chinami i by nie zostać zepchniętym na boczny tor.